9.45-10.15: Προσέλευση
10.15-10.30: Χαιρετισμοί

Α’ Κύκλος εισηγήσεων

10.30-11.00: Μαθαίνοντας στα Μουσεία.
Εισηγήτρια: Ειρήνη Δράκου, Εκπαιδευτικός

11.00-11.30: Έχουμε Μουσείο; Και τώρα τι; Το μουσειακό συγκρότημα του ΚεΤεΠο-ΒΜΕ και η εκπαιδευτική χρήση των συλλογών του. Η έκθεση των Ελληνικών Πετρελαίων (ΕΛ.ΠΕ.) ως παράδειγμα.
Εισηγήτρια: Περσεφόνη Καραμπάτη, Ιστορικός-Μουσειολόγος

11.30-12.00: Οι αφανείς δυνατότητες του ΚεΤεΠο-ΒΜΕ στο σύγχρονο δυσμενές περιβάλλον. Με το βλέμμα στην ανάπτυξη.
Εισηγήτρια: Ερατώ Κουτσουδάκη-Γερολύμπου, Αρχιτέκτων-Μουσειολόγος

12.00-13.00: Διάλογος
Συντονιστής: Αφροδίτη Κουκή, υπ. διδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης

13.00-13.30: Διάλειμμα

Β’ Κύκλος εισηγήσεων

13.30-14.00: Η Ψηφιακή Συλλογή του ΚεΤεΠο-ΒΜΕ. Το Μουσείο στην Europeana.
Εισηγητής: Ευθύμιος Μαυρίκας, Ad Axem – Ψηφιακές πολιτιστικές παραγωγές

14.00-14.30: Το εργαστήριο συντήρησης του Μουσείου.
Εισηγητές: Βαρθολομαίος Ρηγούτσος, Συντηρητής του Μουσείου
Ευθύμιος Μαυρίκας, Ad Axem – Ψηφιακές πολιτιστικές παραγωγές

14.30-15.00: Διάλογος με όλους τους εισηγητές. Συμπεράσματα.
Συντονιστής: Αχιλλέας Δημητρόπουλος, Υπάλληλος του ΟΠΑΣ στο Μουσείο

Επιμέλεια επιμορφωτικού προγράμματος: Δημήτρης Καλουδιώτης, υπεύθυνος του Μουσείου

Η λειτουργία των Ελληνικών Πετρελαίων συνδέεται άμεσα με την ενέργεια, την παραγωγή, την κίνηση και την τεχνολογική καινοτομία, δραστηριότητες πολύπλευρες που γίνονται αντιληπτές μέσα από τις Ενεργειακές Διαδρομές μιας από τις σημαντικότερες βιομηχανίες της σύγχρονης Ελλάδας. Η έκθεση αποτελεί μια αναδρομή στην ιστορία του Ομίλου, που ξεκινάει από τα μέσα του 20ου αιώνα και καταλήγει στο σήμερα. Μέσα από επιλεγμένα βιομηχανικά εκθέματα και αρχειακό υλικό, παρουσιάζεται η διαδρομή των Ελληνικών Πετρελαίων στα ενεργειακά δρώμενα της χώρας, καθώς και η διαρκής εξέλιξη του Ομίλου στους τομείς της τεχνολογικής καινοτομίας, της ασφάλειας, της εξωστρέφειας και της βιώσιμης ανάπτυξης.

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

Η έκθεση περιλαμβάνει ψηφιακές προβολές και μία δεκάλεπτη ταινία με αρχειακό υλικό από το Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, καθώς επίσης και ένα μουσειοπαιδαγωγικό παιχνίδι, για σχολικές τάξεις ή οικογένειες, που στόχο έχει να δείξει στους μικρούς – αλλά όχι μόνο – επισκέπτες πως πολλά από τα καθημερινά και απαραίτητα για μας προϊόντα είναι φτιαγμένα από τι άλλο; Από πετρέλαιο!

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

Σε μια τόσο κρίσιμη περίοδο για το μέλλον και την πρόοδο της χώρας, σε έναν κόσμο με αυξανόμενη αγωνία για το περιβάλλον και την ενέργεια, η παρούσα έκθεση είναι μια μικρή συμβολή στην πόλη μας και στην πατρίδα μας, στην αναζήτηση της παραγωγικής και οικονομικής ανασυγκρότησης τους. Ευελπιστούμε να συμβάλουμε σε ένα γόνιμο και αισιόδοξο διάλογο.

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

Για την έκθεση συνεργάστηκαν:

Γενική επιμέλεια και συντονισμός
Ράνια Σουλάκη – Δημήτρης Καλουδιώτης

Σχεδιασμός και επιμέλεια έκθεσης
Ερατώ Κουτσουδάκη Γερολύμπου, αρχιτέκτων μουσειολόγος
Περσεφόνη Καραμπάτη, ιστορικός μουσειολόγος

Μετάφραση
www.paspartu.gr

Μακέτες
Πέτρος Κέγκος, Ιών Λαλαγιάννης

Συντήρηση αντικειμένων
Βαρθολομαίος Ριγούτσος

Φωτογραφίες – ψηφιοποίηση φωτογραφικού αρχείου ΕΛ.ΠΕ.
Ιωάννα Σκυφτού

Γραφιστικός σχεδιασμός
www.runaway.gr

Ψηφιακές εκτυπώσεις
www.why-not.gr

Παραγωγή ταινίας
Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο

Εκθεσιακές κατασκευές
Εμμανουήλ Α. Λιγνός

Ηλεκτρολογικές εργασίες
Μάριος Βακόνδιος

Τεχνική υποστήριξη
Μιχάλης Γεδεών

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

καθώς επίσης και εργαζόμενοι στα Ελληνικά Πετρέλαια, ο Σύλλογος Φίλων του Κέντρου Τεχνικού Πολιτισμού Ερμούπολης, το Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας «Noesis», καθώς και το Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, τους οποίους και ευχαριστούμε θερμά, γιατί χωρίς τη δική τους συμβολή, η έκθεση αυτή δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

Το εργοστάσιο “κυνηγετικών σφαιριδίων” λειτούργησε για πρώτη φορά το 1889. Αποτελείται από τον πύργο ψύξεως, ύψους περίπου 20μ και τα περί αυτόν ισόγεια τμήματα. Σήμερα διασώζεται αυτούσιο, με σημαντικό τμήμα του αυθεντικού μηχανολογικού εξοπλισμού και θεωρείται από το βρετανικό ινστιτούτο Ironbridge ως η πληρέστερη μονάδα στο είδος της σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το 1989 κρίθηκε διατηρητέο από τη Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού του ΥπΠοΤ. Στη συνέχεια αγοράστηκε από το Δήμο Ερμούπολης με σκοπό να αποτελέσει τμήμα του ΚεΤεΠο-ΒΜΕ και του μουσειακού συγκροτήματος που αναδεικνύει την βιομηχανική κληρονομιά της Σύρου, μοναδική για τα ελληνικά δεδομένα. Οι επεμβάσεις που έγιναν στο κτίριο τα τελευταία χρόνια περιορίστηκαν στις ελάχιστες απαραίτητες εργασίες στήριξης στον πύργο ψύξης του μολύβδου, την αντικατάσταση της φθαρμένης στέγης, τη διάσωση του εξοπλισμού και τον καθαρισμό του εσωτερικού χώρου, με σκοπό να αναδειχθεί το κτίριο ως αυτοτελής μουσειακή ενότητα που επιδεικνύει στον επισκέπτη τη διαδικασία παραγωγής σκαγίων από μόλυβδο.

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

Με τη μουσειολογική παρέμβαση στο κτίριο, σήμερα ο επισκέπτης μπορεί όχι μόνο να δει αλλά και να δουλέψει τις μηχανές, να ακούσει τις μαρτυρίες των τελευταίων εργατών και να ταξιδέψει μέσα από τις οπτικοακουστικές παραγωγές σε άλλες εποχές. Η έκθεση τελειώνει με μια σύντομη ενημέρωση του επισκέπτη σχετικά με τη διανομή των προϊόντων του μικρού εργοστασίου Αναιρούση, καθώς και με αναφορά σε άλλα αντίστοιχα εργοστάσια με τον χαρακτηριστικό πύργο ψύξης ανά τον κόσμο.
Για τα άτομα με μειωμένη όραση, τα κείμενα διατίθενται και σε κατάλογο στη γραφή Braille.

φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος

Το Μάρτιο του 2011 το έργο διακρίθηκε με έπαινο στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Υλοποιημένου Αρχιτεκτονικού Έργου του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ, στην Κατηγορία «Εικαστική Παρέμβαση σε Κτιριακό Κέλυφος».

Το Σκαγιοποιείο είναι επισκέψιμο τις ημέρες και ώρες που λειτουργεί η μόνιμη έκθεση και έχει κοινό εισιτήριο με αυτήν. Για την επίσκεψή σας παρακαλούμε να απευθύνεστε στην υποδοχή του κεντρικού κτιρίου, επί της οδού Γ. Παπανδρέου.

Για το έργο εργάστηκαν οι εξής συντελεστές:

Επιμέλεια – συντονισμός
Κωστής Μπιτζάνης, τέως Διευθυντής ΚεΤεΠο-ΒΜΕ

Μουσειολογικός σχεδιασμός και επιμέλεια-κείμενα
Περσεφόνη Καραμπάτη, ιστορικός μουσειολόγος

Αρχιτεκτονικός-μουσειολογικός σχεδιασμός και επιμέλεια
Ερατώ Κουτσουδάκη, αρχιτέκτων μουσειολόγος

Εικαστική επιμέλεια και οπτικοακουστικές παραγωγές
Linea Design

Αποκατάσταση-συντήρηση εξοπλισμού
Βαρθολομαίος Ριγούτσος, υπεύθυνος συντήρησης και αποκατάστασης μηχανών Βιομηχανικού Μουσείου

Μετάφραση κειμένων
Ισμήνη Χλιόβα

Ψηφιακή εκτύπωση
Nousias design office

Κατασκευές
Ιωσήφ Ξανθάκης

Συνεργάστηκε
Μύριαμ Μαρούλη, φοιτήτρια ΤΜΣΠΣ Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ο Μιχάλης Πελεκάνος δούλεψε αδιάκοπα στο εργοστάσιο Κορνηλάκη για 66 χρόνια. Αφού πήρε σύνταξη ως βυρσοδέψης, συνέχισε να εργάζεται στον ίδιο χώρο ως ξυλουργός μέχρι το τέλος της ζωής του. Με ταλέντο, εγρήγορση, εξυπνάδα και ήθος. Με οικονομία λέξεων, κινήσεων και υλικού. Αφιέρωνε την ίδια φροντίδα και τέχνη σε οτιδήποτε έφτιαχνε: από τα πιο απλά και ταπεινά, μέχρι τα πιο περίτεχνα και δύσκολα έργα του. Γι’αυτόν, το καθετί είχε το σκοπό και την αξία του.

Από τα τσάπια μέχρι την προτομή του Ερμή και οτιδήποτε άλλο του ζητούσαν: νησιώτικους καναπέδες, εξαρτήματα για αρματωσιές καϊκιών, μπαμπάδες για σκάλες, καλόγερους, χάντρες για κομπολόγια, σκαλιστές και τορνευτές κονσόλες, επιδιόρθωση παλιών επίπλων, σκαμνάκια, φουρούσια, τραπέζια, σαμάρια, ανθοστήλες και ακρόπρωρα.

Όταν δεν είχε άλλη δουλειά και επειδή δεν άντεχε να κάθεται ούτε στιγμή, έφτιαχνε σκαλιστά μπαστούνια, Πινόκιο και σβούρες. Ακόμα, επινοούσε τα κατάλληλα κάθε φορά εργαλεία για να φέρει εις πέρας κάποιο έργο, ενώ όταν κάποιος του το ζητούσε, έπιανε ξανά την άλλη τέχνη του, τη βυρσοδεψία και ετοίμαζε δέρματα για ασκούς, ζώνες και τουμπιά.

Τιμής ένεκεν, σε μία γωνιά του Μουσείου συγκεντρώθηκαν οι πάγκοι, οι τόρνοι, τα εργαλεία και τα χνάρια του και ξαναστήθηκε το εργαστήρι του Μιχάλη Πελεκάνου. Παράλληλα, ψηφιοποιήθηκε, επισημειώθηκε και δόθηκε στη δημοσιότητα το υλικό του Αρχείου Προφορικών Μαρτυριών του ΚεΤεΠο-ΒΜΕ που καλύπτει τη ζωή και το έργο του σπουδαίου μάστορα.

Ένα δημιούργημα της μηχανικής του 19ου αιώνα που αναδύθηκε το 2006, μεταφέρθηκε πρόσφατα στο Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης. Έκτοτε, το ΚεΤεΠο-ΒΜΕ με τη συνεργασία του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης των ΤΕΙ Αθηνών, με επικεφαλής την Καθηγήτρια Δρ. Βασιλική Αργυροπούλου, και της Σχολής Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, με επικεφαλής τον Καθηγητή Δρ. Γεώργιο Μπατή, έχει διεξάγει σειρά μελετών και έρευνας για την βέλτιστη συντήρησή του.

Ο τροχός αποτελεί ένα πολύπλοκο αντικείμενο δεδομένου του μεγέθους του (διάμετρος 3 μ, ύψος 6 μ και βάρος 12 τόνων) και των υλικών κατασκευής του (χάλυβας και ξύλο). Ο τροχός τοποθετήθηκε σε βάση από σκυρόδεμα στον περίβολο του Μουσείου σύμφωνα με την μελέτη του Επ. Καθηγητή του ΕΜΠ Δρ. Χρήστου Ζέρη.

Η μνημειακή αξία του είναι μεγάλη, γι’αυτό και η συντήρησή του απαίτησε διεπιστημονική έρευνα, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η μέθοδος αποχλωρίωσης επί τόπου, που εφαρμόζεται σήμερα για πρώτη φορά σε διεθνές επίπεδο. Πρέπει να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα η συντήρηση μεταλλικών αντικειμένων επέβαλε την εμβάπτισή τους σε λουτρά αλκαλικών διαλυμάτων, μέθοδος χρονοβόρα, μεγάλου κόστους ενώ για πολύ μεγάλου μεγέθους αντικείμενα όπως ο τροχός απαιτούνταν μεγάλες δεξαμενές με μεγάλο όγκο χημικών διαλυμάτων.

Η ομάδα του ΕΜΠ που έχει αναλάβει το συγκεκριμένο έργο, μεταφέροντας την εμπειρία της προστασίας των οπλισμών στο σκυρόδεμα, αποτελείται από τις Υποψήφιες Διδάκτορες του ΕΜΠ Αγγελική Ζαχαροπούλου, Χημικό Μηχανικό, Ευγενία Ζαχαροπούλου, Πολιτικό Μηχανικό και Ελένη Σιόβα, Χημικό Μηχανικό. Οι σχετικές εργασίες έχουν ήδη αρχίσει και θα ολοκληρωθούν τον επόμενο μήνα.

Η ανέλκυση του τροχού

Το 2007 οργανώθηκε ανέλκυση ενός από τους δύο τροχούς του ατμόπλοιου «Πατρίς». Στην επιχείρηση συνεργάστηκαν το Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων και η καταδυτική ομάδα UFR-Team. Ταυτοχρόνως το εγχείρημα κινηματογραφήθηκε για τη δημιουργία του ντοκυμαντέρ «Πατρίς» Απωλεσθέν το 1868, μια συμπαραγωγή της Ε.Ρ.Τ., του γραφείου παραγωγής ΤΕΧΝΗΣ, και του Βιομηχανικού Μουσείου Ερμούπολης. Ο τροχός, μετά την ανέλκυση του, τοποθετήθηκε προσωρινά στον Ταρσανά της Ερμούπολης μέχρι την μεταφορά του στην τελική του θέση.

Το ναυάγιο

Το «Πατρίς» βυθίστηκε μετά από πρόσκρουση σε ύφαλο κοντά στην Κέα το 1868, ενώ εκτελούσε το δρομολόγιο Πειραιάς-Σύρος, σε καλές καιρικές συνθήκες. Οι ευθύνες του ναυαγίου βάρυναν αρχικά τον πλοίαρχο Ν. Αγγελικάρα, ο οποίος όμως αθωώθηκε αργότερα από το ναυτοδικείο. Δεν υπήρξαν θύματα, καθώς όλοι οι επιβάτες βγήκαν σώοι στη στεριά, αλλά η οικονομική ζημία για την Ελληνική Ατμοπλοϊκή Εταιρία ήταν μεγάλη. Το πλοίο, το οποίο κόπηκε στα δύο από τη σφοδρή σύγκρουση, βρίσκεται βυθισμένο σε βάθος περίπου 50 μέτρων μέχρι σήμερα. Από το 1980 αποτελεί δημοφιλές αξιοθέατο στον κόσμο των δυτών, καθότι αποτελεί ένα θαυμάσια συντηρημένο ναυάγιο.

Το ατμόπλοιο «Πατρίς»

Το επιβατικό ατμόπλοιο «Πατρίς» ήταν ένα από τα πλοία της Ελληνικής Ατμοπλοϊκής Εταιρίας, της πρώτης ακτοπλοϊκής εταιρίας που ιδρύθηκε στην Ελλάδα. Κατασκευάστηκε κατόπιν παραγγελίας του πρώην βασιλιά ‘Οθωνα, στην Αγγλία το 1860. Ήταν ένα πολυτελές πλοίο, σιδερένιας κατασκευής, μήκους 217 ποδών, πλάτους 28 ποδών, 787 κόρων, 700 τόνων και 180 ίππων. Έκαιγε κάρβουνο που τροφοδοτούσε την ατμομηχανή, η οποία κινούσε τους δύο τροχούς του. Διέθετε ωστόσο και ιστία.

Αν και οι τροχοί του «Πατρίς» ήταν πιο εξελιγμένης τεχνολογίας μπορείτε να δείτε τη βασική λειτουργία ενός τροχήλατου ατμόπλοιου εδώ.

Στο φεστιβάλ δήλωσαν συµµετοχή 100 ταινίες από 32 χώρες. Από αυτές επιλέχθηκαν να διαγωνιστούν 19 ταινίες. Το «Πατρίς, Απολεσθέν το 1868» κέρδισε το Πρώτο Βραβείο Καλύτερου Ντοκιµαντέρ, καθώς επίσης και το Βραβείο Καλύτερης Κινηµατογράφησης. Πρόκειται για µια αξιόλογη διάκριση, καθώς η ελληνική παραγωγή συναγωνίστηκε και κέρδισε διεθνή ντοκιμαντέρ καταξιωμένων παραγωγών όπως το National Geographic και το History Channel.

Ο κος Δημήτρης Βόϊκος, ναυτικός, δώρισε στο Μουσείο το Δεκέμβριο του 2009 τον εξοπλισμό του σιδεράδικου που διατηρούσε ο πατέρας του Γεώργιος Βόϊκος από τη δεκαετία του ’40 μέχρι το 1977. Το φυσερό που το συντηρούσε ο τσαγκάρης παππούς, το είχε αγοράσει μάλλον από παλιότερο σιδερά. Το αμόνι μαζί με όλα τα εργαλεία και το φυσερό θα αξιοποιηθούν στη νέα μουσειολογική μελέτη.

Ο κος Παύλος Αλιφραγκής, ξυλουργός, στις 19/01 δώρισε στο Μουσείο όλα τα ξυλουργικά του εργαλεία (πλάνη, σιγάστρα,πλάνες για κορδόνια, μεγάλη τανάλια και ένα ματικάπι -χειροκίνητο τρυπάνι). Τα εργαλεία αυτά με τα οποία ο κος Αλιφραγκής ξεκίνησε να δουλεύει στο Δήμο της Ερμούπολης, τα χρησιμοποίησε η οικογένειά του για τρείς γενιές. Τα ξυλουργικά εργαλεία από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα θα αξιοποιηθούν και αυτά στη νέα μουσειολογική μελέτη.